وقتی آهن با آسمان به رقابت برخاست
هیچ بنایی در جهان به اندازه برج ایفل (Eiffel Tower) instantly قابل شناسایی، رمانتیک و در عین حال جنجالی نیست. این بانوی آهنین که امروز قلب تپنده پاریس و نماد بیچونوچرای کشور فرانسه است، روزگاری "رسوایی پاریس" نامیده میشد، روشنفکران و هنرمندان بزرگ فرانسه طومار اعتراض علیه ساختش را امضا کردند و آن را "فانوس خیابانی فاجعهبار" و "اسکلت زشت یک کارخانه" مینامیدند. اما داستان برج ایفل، داستان پیروزی مهندسی بر سنت، جسارت بر محافظهکاری و زیبایی صنعتی بر تعاریف کهنه هنر است. این است روایت کامل بانوی آهنینی که برای یک نمایشگاه موقت ساخته شد، اما برای همیشه در قلب جهان ماندگار گشت.
تولد یک رؤیا: گوستاو ایفل و مسابقه بزرگ
داستان از سال ۱۸۸۴ آغاز میشود. دولت فرانسه تصمیم گرفت نمایشگاه جهانی ۱۸۸۹ را در پاریس برگزار کند؛ نمایشگاهی که مصادف با صدمین سالگرد انقلاب فرانسه بود. آنها یک مسابقه بزرگ معماری برگزار کردند و از مهندسان و معماران خواستند طرحی برای یک بنای یادمانی و موقت در میدان شان دو مارس ارائه دهند که شکوه مهندسی و صنعت فرانسه را به جهان نشان دهد. صدها طرح ارائه شد، از جمله یک گیوتین غولپیکر! اما طرح برنده، یک برج مشبک آهنی به ارتفاع ۳۰۰ متر بود که توسط گوستاو ایفل (Gustave Eiffel)، مهندس برجسته فرانسوی که پیشتر پلها و سازههای فلزی درخشانی ساخته بود، ارائه شد. جالب است بدانید که طراحی اصلی این برج توسط دو مهندس ارشد شرکت ایفل به نامهای موریس کوچلن و امیل نوگیه انجام شد، اما ایفل حق امتیاز طرح را خرید و نام خود را برای همیشه با آن گره زد.
ساختوساز: ۲۶ ماه حماسه مهندسی
ساخت برج ایفل در ۲۸ ژانویه ۱۸۸۷ آغاز شد و تنها ۲۶ ماه بعد، در ۳۱ مارس ۱۸۸۹ به پایان رسید؛ یک رکورد خیرهکننده برای آن زمان. بیش از ۱۸ هزار قطعه آهنی که هر کدام با دقت میلیمتری طراحی و سوراخکاری شده بودند، توسط ۲.۵ میلیون پرچ به هم متصل شدند. نکته شگفتانگیز اینکه در کل فرآیند ساخت، حتی یک مورد مرگ و میر جدی در کارگاه رخ نداد؛ آن هم در ارتفاعی که تا آن زمان بشر تجربه نکرده بود. ایفل با نبوغ خود، جرثقیلهای متحرکی طراحی کرد که روی ریلهای آسانسورهای آینده بالا میرفتند و قطعات سنگین را با دقت در جای خود قرار میدادند. برج ایفل در زمان افتتاح، بلندترین سازه ساخت بشر در جهان بود و این عنوان را برای ۴۱ سال حفظ کرد تا اینکه ساختمان کرایسلر در نیویورک در سال ۱۹۳۰ از آن پیشی گرفت.
رسوایی بزرگ: وقتی هنرمندان علیه ایفل شوریدند
اما همه از این شاهکار مهندسی استقبال نکردند. در فوریه ۱۸۸۷، گروهی از برجستهترین هنرمندان، نویسندگان و روشنفکران فرانسه، از جمله گی دو موپاسان (نویسنده مشهور)، شارل گارنیه (معمار اپرای پاریس)، و الکساندر دوما پسر، طوماری اعتراضی معروف به "اعتراض هنرمندان علیه برج ایفل" را در روزنامه لوتان منتشر کردند. آنها نوشتند: "ما نویسندگان، نقاشان، مجسمهسازان و معمارانی که عاشق زیبایی دستنخورده پاریس هستیم، با تمام قدرت علیه برپایی این برج بیفایده و هیولاگونه اعتراض میکنیم... آیا پاریس باید خود را با سلیقه یک مهندس ماشینساز وفق دهد؟" جالب است که گی دو موپاسان بعدها هر روز در رستوران طبقه اول برج ناهار میخورد! وقتی از او پرسیدند چرا، پاسخ داد: "این تنها جایی در پاریس است که مجبور نیستم این برج لعنتی را ببینم!"
نمایشگاه ۱۸۸۹ و تولد یک افسانه
برج ایفل در ۱۵ مه ۱۸۸۹، همزمان با افتتاح نمایشگاه جهانی پاریس، با شکوه تمام گشایش یافت. گوستاو ایفل شخصاً از ۱۷۱۰ پله بالا رفت و پرچم سهرنگ فرانسه را بر فراز برج به اهتزاز درآورد. در طول نمایشگاه، نزدیک به ۲ میلیون بازدیدکننده از این برج دیدن کردند. آنها با آسانسورهای هیدرولیکی شگفتانگیز که خود یک شاهکار فنی بودند، به بالای برج میرفتند و چشمانداز خیرهکننده پاریس را تماشا میکردند. برخلاف پیشبینی منتقدان، مردم عاشق برج ایفل شدند. این برج به سرعت از یک "هیولا" به "بانوی آهنین" (La Dame de Fer) تغییر هویت داد.
برج ایفل در اعداد و ارقام
برج ایفل یک شاهکار اعداد است:
· ارتفاع اولیه: ۳۰۰ متر. امروز با آنتنهای مخابراتی: ۳۳۰ متر.
· وزن کلی: ۱۰ هزار و ۱۰۰ تن (معادل وزن ۱۸۰۰ فیل آفریقایی!)
· تعداد قطعات آهنی: ۱۸ هزار و ۳۸ قطعه.
· تعداد پرچها: ۲.۵ میلیون عدد.
· تعداد پلهها تا قله: ۱۶۶۵ پله (البته بازدید عموم فقط تا طبقه دوم از پله مجاز است).
· هر ۷ سال، ۶۰ تن رنگ برای رنگآمیزی کل برج استفاده میشود (برای جلوگیری از زنگزدگی).
· برج ایفل در بادهای شدید تا ۷ سانتیمتر نوسان میکند و در گرمای شدید تابستان، انبساط فلز باعث میشود تا ۱۸ سانتیمتر بلندتر شود!
برج ایفل در جنگ جهانی دوم: مقاومت خاموش
در ژوئن ۱۹۴۰، هنگامی که هیتلر و ارتش نازی پاریس را اشغال کردند، برج ایفل به نمادی از مقاومت تبدیل شد. کارگران فرانسوی کابلهای آسانسور را قطع کردند تا نازیها مجبور شوند ۱۶۶۵ پله را پیاده بالا بروند و نتوانند پرچم صلیب شکسته را به راحتی بر فراز برج نصب کنند. هیتلر دستور تخریب برج و چندین بنای تاریخی پاریس را صادر کرد، اما ژنرال آلمانی فرمانده پاریس، دیتریش فون شولتیتس، این دستور را نادیده گرفت و پاریس را از نابودی نجات داد. در آگوست ۱۹۴۴، با آزادسازی پاریس، پرچم سهرنگ فرانسه بار دیگر بر فراز برج ایفل به اهتزاز درآمد.
برج ایفل در فرهنگ و هنر
برج ایفل الهامبخش بیشمار هنرمند، شاعر، نقاش و فیلمساز بوده است. نقاشانی مانند ژرژ سورا و رابرت دلونه آن را به تصویر کشیدند. در سینما، در فیلمهای بیشماری از "کازابلانکا" تا "شبهای پاریس" و "مأموریت غیرممکن" ظاهر شده است. همچنین برج ایفل میزبان رویدادهای تاریخی بیشماری بوده: از فرود چارلز لیندبرگ با هواپیمای تکموتورهاش پس از اولین پرواز ترانسآتلانتیک در ۱۹۲۷، تا نمایشهای نور و آتشبازی در جشنهای هزاره سوم و سال نو.
امروز: عاشقانهترین نقطه جهان
امروز، برج ایفل با بیش از ۷ میلیون بازدیدکننده در سال، پربازدیدترین بنای یادبود پولی جهان است. در شب، ۲۰ هزار لامپ کوچک که هر یک ساعت به مدت ۵ دقیقه چشمک میزنند، برج را به جواهری درخشان در آسمان پاریس تبدیل میکنند. رستورانهای لوکس "ژول ورن" و "۵۸ تور ایفل" تجربه غذاخوردن در ارتفاع را فراموشنشدنی میکنند. و برای میلیونها عاشق از سراسر جهان، خواستگاری در برابر برج ایفل، یا بوسیدن زیر نورهای چشمکزن آن، رمانتیکترین لحظه زندگی است.
برج ایفل داستانی است درباره اینکه چگونه یک "هیولا" میتواند به "الهه" تبدیل شود. درباره اینکه زیبایی واقعی همیشه در نگاه اول درک نمیشود. و درباره اینکه جسارت، مهندسی و رؤیاپردازی میتوانند اثری خلق کنند که قرنها بعد، هنوز قلب بشریت را به تپش بیاندازد. بانوی آهنین پاریس، نه فقط نماد یک شهر، که نماد توانایی بشر در خلق معجزه است.